Bài 2. Bốn thanh điệu và thanh nhẹ

• Phân biệt bốn thanh điệu và thanh nhẹ bằng tai và bằng dấu.
• Biết thanh điệu làm thay đổi nghĩa của từ.
• Tránh “dịch” thanh điệu sang dấu tiếng Việt một cách máy móc.

Tiếng Phổ thông có 4 thanh điệu và 1 thanh nhẹ. Cùng một âm tiết, đổi thanh là đổi nghĩa:

• Thanh 1 (ā) — 55: cao và bằng, giữ hơi đều như hát một nốt cao. Gần thanh ngang tiếng Việt nhưng cao hơn nhiều.
• Thanh 2 (á) — 35: từ giữa đi lên cao, như giọng hỏi lại ngạc nhiên “Thật á?” (lên ở “á”). Gần thanh sắc nhưng lên đều và dài hơn, không gắt.
• Thanh 3 (ǎ) — 214: xuống thấp rồi hơi lên. Khi nói liền trong câu thường chỉ còn phần thấp (21) — giống thanh hỏi đọc trầm, kéo ngắn.
• Thanh 4 (à) — 51: từ cao rơi mạnh xuống thấp, dứt khoát như ra lệnh. Gần thanh huyền nhưng bắt đầu rất cao và rơi nhanh.
• Thanh nhẹ (a): ngắn, nhẹ, không mang dấu; độ cao phụ thuộc âm tiết đứng trước. Gặp ở trợ từ (吗, 呢, 的) và âm tiết sau của nhiều từ (妈妈 māma, 朋友 péngyou).

• Thanh 1 quá thấp: đọc 妈 như “ma” tiếng Việt → người nghe dễ hiểu thành thanh nhẹ. Hãy nâng giọng lên cao hơn giọng nói thường.
• Thanh 4 đọc như thanh nặng: 骂 mà phải rơi trọn từ cao xuống thấp, không bị chặn tắc ở cuối như dấu nặng tiếng Việt.
• Thanh 3 đọc như dấu ngã: không có chỗ gãy giữa chừng. Trong câu chủ yếu là giọng trầm thấp.
• Thanh 2 và thanh 3 lẫn nhau: thanh 2 đi lên ngay; thanh 3 đi xuống trước.

Dấu luôn đặt trên nguyên âm: ưu tiên a, e; với “ou” đặt trên o; các trường hợp còn lại đặt trên nguyên âm cuối (iu → liù, ui → guì). Bài 4 có quy tắc đầy đủ.

• 4 thanh: 1 cao bằng (55), 2 đi lên (35), 3 xuống – lên (214, trong câu thường chỉ thấp 21), 4 rơi xuống (51); thanh nhẹ ngắn, không dấu.
• Đổi thanh = đổi nghĩa: 妈 mā, 麻 má, 马 mǎ, 骂 mà, 吗 ma.
• Thanh 1 phải cao; thanh 4 phải rơi từ cao xuống.